W Instytucie Zootechniki – Państwowym Instytucie Badawczym w Balicach, w dniach 25-26 listopada 2025 r. odbyła się Konferencja „Zrównoważone wykorzystanie zasobów – stan, wyzwania, perspektywy” – aktualizacja Krajowej Strategii Zrównoważonego Użytkowania i Ochrony Zasobów Genetycznych Zwierząt Gospodarskich. Celem konferencji było podsumowanie działań dotyczących ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich w ramach Krajowej Strategii na lata 2013-2025 oraz przedstawienie priorytetów działań w ramach kolejnego programu strategicznego. Konferencję otworzył Dyrektor IZ PIB, dr inż. Tomasz Jacek. Następnie wysłuchaliśmy wystąpienia Sekretarza Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Jacka Czerniaka, poświęconego Krajowej Strategii w świetle strategicznych dokumentów krajowych i międzynarodowych oraz prof. dr hab. Zbigniewa Karaczuna nt. Współczesnych wyzwań dla chowu i hodowli zwierząt gospodarskich w Polsce. Pani dr inż. Agnieszka Chełmińska przedstawiła realizację Krajowej Strategii i Planu Działań w latach 2013-2025, natomiast pani dr inż. Ewa Sosin zapoznała słuchaczy z pracami nad aktualizacją kolejnej strategii zrównoważonego użytkowania i ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich.
Krajowa Strategia 2026-2035 jest kluczowym dokumentem określającym cele i kierunki rozwoju Polski w wymiarze społecznym, gospodarczym i przestrzennym. Określa priorytety w zakresie różnorodności biologicznej oraz wdrażania postępu biologicznego. W ramach prac nad przyszłym finansowaniem Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na lata 2028-2034 uwzględnianie jest utrzymanie wsparcia dotyczącego hodowli ras zagrożonych. Wynika z tego, że jeżeli rasa koni polski utrzyma status rasy zagrożonej, będzie dalej objęta wsparciem.
Harmonogram prac nad aktualizacją Krajowej Strategii i Planu Działań zakłada następujące etapy:
- Opracowanie dokumentu KS 2026-2035 – aktualizacja priorytetów i Planu Działań – I połowa 2026 r.
- Przedstawienie wstępnej wersji dokumentu KS i Planu Działań do szerokich konsultacji – II połowa 2026 r.
- Poprawa i przygotowanie ostatecznej wersji – II połowa 2026 r.
W godzinach popołudniowych odbyły się Nadzwyczajne Spotkania Grup Roboczych ds. ochrony zasobów genetycznych. Były to warsztaty tematyczne, poświęcone pracy w grupach gatunkowych. W grupie roboczej koni uczestniczyło 18 zaproszonych osób, reprezentujących środowisko naukowe, naukowo-wdrożeniowe i hodowlane. Prelegentki, pani dr inż. Ewa Metera-Zarzycka oraz pani dr inż. Grażyna Polak podjęły się zadania przedstawienia „Wyzwań i problemów krajowej hodowli koni oraz propozycji zmian do KS” (EMZ) oraz odpowiedzi na pytanie „Dlaczego chronimy zasoby genetyczne zwierząt gospodarskich”. Zarówno w trakcie prelekcji, jak i później, wśród zgromadzonych osób panowała gorąca atmosfera. Obecna Koordynator POZG, pani mgr inż. Lucyna Bobak, starała się moderować dyskusję, tak abyśmy trzymali się głównych tematów spotkania.
Zidentyfikowano kluczowe problemy w hodowli koni: genetyczne (ryzyko utraty różnorodności i wzrost inbredu), ekonomiczne (mała opłacalność, wysokie koszty utrzymania, niestabilność rynku zbytu, trudności w monetyzacji wartości dodanej z tytułu POZG) oraz administracyjne: biurokracja, kryzys demograficzny. Zaproponowano następujące zmiany w Krajowej Strategii (zmiana priorytetów):
- wzmocnienie ekonomicznej opłacalności hodowli (nie sama ochrona, ale również zrównoważone użytkowanie, przynoszące dochód),
- innowacje i nowoczesne narzędzia w ochronie – wdrożenie nowoczesnych technologii zarządzania,
- kształcenie i transfer wiedzy w sektorze (budowanie świadomości i kompetencji hodowców.
Zdaniem większości uczestników, rasy zachowawcze należy oczywiście chronić (zwłaszcza w odniesieniu do coraz bardziej kurczącej się populacji koni małopolskich i wielkopolskich) ale również użytkować. Jedynie chęć użytkowania tych ras może odwrócić trend kurczenia się ich liczebności. Należy również zadbać o poprawę wizerunku użytkowników koni (m.in. w sporcie jeździeckim, turystyce, rekreacji), czyli zadbać o adekwatną edukację społeczeństwa, które obecnie ma minimalną styczność z gatunkami zwierząt gospodarskich, w tym koni, i często antropomorfizuje ich zachowania. Oczywiście, należy zadbać o dobrostan zwierząt, ale równocześnie pokazywać prawdziwe potrzeby poszczególnych gatunków.
Drugi dzień konferencji dedykowany był poznaniu strategii ochrony zasobów genetycznych w wybranych krajach oraz integracji strategii ochrony in situ i ex situ w Europie.